Austrijska muzičarka i kompozitorica Jelena Popržan nominirana je za Nestroy 2026, jednu od najznačajnijih austrijskih teatarskih nagrada, u kategoriji najbolje muzike.
Priznanje je vezano za njen rad na predstavama „Radio Sarajevo“, nastaloj prema romanu bosanskohercegovačkog pisca Tijana Sile, i „Die verschissene Zeit“, prema tekstu austrijske književnice Barbi Marković.
Dvostruka nominacija potvrđuje autorsku širinu muzičarke koja zvuk ne koristi samo kao pratnju scenskoj radnji nego i kao samostalno izražajno sredstvo u oblikovanju pozorišne priče.
U aprilu 1992. godine Tijan Sila imao je deset godina. Život u Sarajevu, dotad ispunjen uobičajenim dječijim iskustvima, iznenada je prekinut ratom. Poznate ulice postale su prostor opasnosti, svakodnevica borba za preživljavanje, a svijet odraslih izgubio je sigurnost i predvidljivost koju je dijete do tada podrazumijevalo. Upravo iz perspektive dječaka koji pokušava razumjeti promjene oko sebe nastaje „Radio Sarajevo“, roman u kojem Sila vlastito iskustvo odrastanja tokom rata pretvara u priču o gubitku, pamćenju i preobražaju ljudskih odnosa.
Radio u toj priči postaje veza s vanjskim svijetom, izvor informacija i zvuk koji povezuje ljude s događajima koje ne mogu neposredno vidjeti. Istovremeno, roman prati dječaka koji s prijateljima prolazi kroz grad obilježen razaranjem i postepeno otkriva koliko se brzo mijenjaju granice između djetinjstva i odraslog života, sigurnosti i straha, bliskosti i nepovjerenja.Scensku adaptaciju romana potpisuju Sara Ostertag i Dirk Baumann, dok režiju potpisuje Ostertag. Predstava je nastala u produkciji Landestheatera Linz i koprodukciji s bečkim teatrom TEATA, a austrijsku premijeru imala je 20. marta 2026. godine u Kammerspieleu u Linzu. Izvodi se na njemačkom, bosanskom, hrvatskom i srpskom jeziku, uz njemačke titlove. Višejezičnost je tako dio scenskog svijeta koji odražava kulturnu i jezičku složenost prostora iz kojeg priča potiče.
U tom scenskom okviru muzika Jelene Popržan dobija posebnu dramaturšku važnost. Iako je prvenstveno poznata kao violistica, njen rad u teatru daleko nadilazi ulogu instrumentalistice. U predstavi „Radio Sarajevo“ ona čitavu pozornicu pretvara u instrument: monumentalni zvuk violine širi se sve do pozorišnog hola, dok viola u pojedinim trenucima poprima zvuk rafalne paljbe. Takvim nekonvencionalnim pristupom Popržan gradi zvučnu sliku rata i iskustva djetinjstva i adolescencije oblikovanih njegovim posljedicama. Zvuk ovdje nije tek ilustracija događaja niti sredstvo kojim se pojačavaju emocije pojedinih prizora. On postaje dio pripovijedanja, stvarajući atmosferu u kojoj se lično iskustvo povezuje s kolektivnim pamćenjem. Umjesto da rat ostane prikazan isključivo kroz dijalog i glumačku interpretaciju, muzika mu daje dodatnu dimenziju, prenoseći osjećaj prijetnje, nesigurnosti i gubitka. Upravo u tome leži posebnost Popržaninog pristupa: ona zvukom oblikuje prostor i iskustvo koje je teško prenijeti samo riječima.
Druga nominacija odnosi se na predstavu „Die verschissene Zeit“, prema tekstu Barbi Marković, čija je svjetska premijera realizirana u produkciji bečkog Kosmos Theatrea i koprodukciji sa Splitscreen Entertainmentom. Za ovaj projekat Popržan potpisuje kompoziciju i muzičku režiju, koristeći muziku kao jedno od ključnih izražajnih sredstava. U njenom scenskom izrazu susreću se zvukovi igraće konzole i vlastiti pjevački nastup, čime se proširuju granice uobičajenog odnosa između muzike i pozorišne radnje. Dvije predstave polaze od različitih priča i koriste različite scenske postupke, ali ih povezuje aktivna uloga muzike u izgradnji značenja. U „Radio Sarajevu“ ona oblikuje zvučni prostor ratnog iskustva, dok u „Die verschissene Zeit“ postaje dio scenskog jezika koji povezuje glas, elektronske zvukove i savremenu kulturu. Dvostruka nominacija tako ne prepoznaje samo kompozitorski rad Jelene Popržan nego i njenu sposobnost da muziku postavi u središte teatarskog izraza.
Ovogodišnji Nestroy donosi i važnu promjenu u načinu vrednovanja pozorišnog stvaralaštva. Kategorija „Beste Musik“, odnosno najbolja muzika, prvi put se dodjeljuje kao zasebno priznanje. Time kompozitori i muzičari dobijaju jasnije mjesto u teatarskom procesu, a njihov doprinos više nije prepoznat samo posredno, kroz druge kategorije. Nova kategorija otvara prostor za šire razumijevanje pozorišne umjetnosti, u kojoj muzika, zvuk i glas mogu imati jednako važnu ulogu kao režija, gluma i scenografija. Za priču o Sarajevu, gradu čije je iskustvo rata ostavilo dubok trag u književnosti, muzici i kolektivnom pamćenju, nominacija ima i dodatnu važnost. „Radio Sarajevo“ ne vraća se prošlosti samo kroz historijske događaje nego kroz iskustvo dječaka kojem je rat promijenio odrastanje. Popržanin rad toj priči daje zvučnu dimenziju, povezujući intimno iskustvo s mnogo širom slikom života u ratnim okolnostima.
Dodjela 27. Nestroy nagrada najavljena je za 22. novembar 2026. godine u bečkom Volkstheateru. Dvostruka nominacija Jelene Popržan izdvaja se kao priznanje umjetnici koja pomjera granice tradicionalne uloge muzike u pozorištu, pokazujući kako zvuk može postati aktivni nosilac priče i jedan od ključnih elemenata savremenog scenskog izraza.
