U vremenu u kojem se o Palestini često govori kroz brojke, izvještaje i slike razaranja, književnost Ibrahima Nasrallaha insistira na onome što se ne može svesti na statistiku – na čovjeku, njegovom sjećanju, jeziku, domu i potrebi da vlastitu priču ispriča prije nego što je neko drugi ispriča umjesto njega. Palestinski pjesnik i romanopisac dobitnik je Neustadt International Prize for Literature za 2026. godinu, čime je postao prvi arapskojezični pisac koji je primio ovu nagradu od njenog osnivanja 1970. godine.
Neustadt International Prize for Literature, koju dodjeljuje World Literature Today pri Univerzitetu Oklahoma, jedno je od najuglednijih međunarodnih književnih priznanja. Za razliku od nagrada usmjerenih isključivo prema jednom književnom žanru, Neustadt ravnopravno prepoznaje pjesnike, romanopisce i dramatičare, a nagrada se dodjeljuje za cjelokupan književni doprinos. Nasrallah je dobitnik 29. priznanja, uz nagradu od 50.000 dolara, srebrno pero Neustadt i certifikat.
Ali iza ove nagrade nalazi se mnogo veća književna priča.
Ibrahim Nasrallah rođen je 1954. godine u Ammanu, u porodici Palestinaca raseljenih 1948. godine. Odrastao je u izbjegličkom kampu Al-Wehdat, a iskustvo života između izgubljenog zavičaja, sjećanja i nove stvarnosti duboko je obilježilo njegovo stvaralaštvo. Danas je autor više od četrdeset knjiga, pjesnik je, romanopisac, slikar i fotograf, a njegov opus obuhvata šesnaest zbirki poezije i dvadeset šest romana, uz autobiografiju i knjige posvećene filmu. Njegova djela prevedena su na više od pedeset jezika.
Nasrallahova književnost ne pokušava Palestinu objasniti svijetu, ona je pokušava sačuvati.
U njegovim pjesmama i romanima historija nije samo niz političkih događaja, nego prostor u kojem žive porodice, gradovi, pejzaži, ljubavi, strahovi i izgubljeni domovi. Njegovi likovi nisu tek simboli jednog naroda, oni su ljudi koji pokušavaju nastaviti život nakon što im je historija promijenila njegov pravac.
Zato je posebno značajan njegov veliki književni projekt „The Palestinian Tragicomedy“, ciklus romana kojim od 1985. godine ispisuje široku panoramu palestinske historije kroz period od približno 250 godina. Svaki roman može stajati samostalno, ali zajedno stvaraju složeni književni portret palestinskog iskustva. Upravo je ta sposobnost da pojedinačnu ljudsku sudbinu pretvori u širu sliku historije jedan od razloga zbog kojih Nasrallah zauzima posebno mjesto u savremenoj arapskoj književnosti.
Za Neustadt je kao reprezentativno djelo njegovog opusa izabran roman „Time of White Horses“, velika prozna saga o palestinskom selu i njegovim stanovnicima. Engleski prijevod Nancy Roberts objavio je Hoopoe, književni imprint American University in Cairo Pressa, 2016. godine.
No, Nasrallahovu književnost možda je najbolje razumjeti upravo tamo gdje riječ prestaje biti samo riječ.
Njegova poezija već je pronašla put prema muzici.
Na DertMusicu smo ranije pisali o projektu „Mary of Gaza“, lirskoj muzičkoj produkciji Nacionalnog muzičkog konzervatorija Edward Said u Palestini, nastaloj na osnovu Nasrallahove poezije. Muziku je napisao palestinski kompozitor Suhail Khoury, a djelo je izvedeno uz Palestinski omladinski orkestar i dirigenticu Lamar Elias. Produkcija je pokrenuta krajem 2024. godine kao umjetnički odgovor na iskustvo Gaze, ali i kao poruka slobode, dostojanstva i mira.
U „Mary of Gaza“ događa se ono što je možda najvažnije za razumijevanje Nasrallahove umjetnosti: pjesma izlazi iz knjige i postaje zvuk.
Orkestar preuzima ono što je pjesnik napisao, ali ga ne zatvara u ilustraciju rata. Naprotiv, muzika Suhaila Khouryja prostor Nasrallahovih stihova pretvara u jednu vrstu zvučnog sjećanja. Smirenost kompozicije, o kojoj smo pisali i u prvom tekstu o ovom djelu, upravo zbog kontrasta prema stvarnosti Gaze dobija posebnu težinu. Nema potrebe da muzika imitira eksplozije, sirene ili ruševine da bi govorila o ratu. Dovoljno je da u njenom središtu ostane čovjek koji još uvijek govori o miru.
Tu se možda najjasnije vidi i snaga Nasrallahove poezije.
Ona nije samo poezija o Palestini. Ona je poezija o tome šta znači izgubiti prostor, a ipak sačuvati njegovo ime, o tome kako se sjećanje prenosi sa roditelja na djecu i kako književnost može postati svojevrsni arhiv jednog naroda.
Zbog toga Neustadtova nagrada dolazi u trenutku u kojem Nasrallahova književnost dobija dodatnu međunarodnu težinu. Svjetska književna scena sada ne prepoznaje samo autora koji je napisao veliki broj knjiga, nego pisca čiji je višedecenijski rad izgrađen oko pitanja egzila, identiteta, otpora i palestinskog iskustva. U obrazloženju nominacije Shereen Malherbe upravo je istaknuto da Nasrallah univerzalne teme povezuje s palestinskom pričom i omogućava čitaocu da Palestinu sagleda izvan kolonijalnih okvira.
Nasrallah je tako u jednom trenutku svoje karijere dobio rijetku vrstu međunarodne potvrde: njegova priča više nije samo dio arapskog književnog prostora. Ona je postala dio svjetske književne mape.
A kada se danas vratimo „Mary of Gaza“, ta činjenica dobija još jednu dimenziju.
Pjesnik čiji su stihovi pretočeni u muziku palestinskog omladinskog orkestra sada je i laureat nagrade koja njegovo književno stvaralaštvo postavlja u širi globalni kontekst. Između knjige i muzike, između arapskog jezika i prijevoda, između palestinskog iskustva i univerzalne teme čovjekove potrebe za domom, Nasrallahova riječ nastavlja putovati.
Ne kao objašnjenje Palestine drugima, nego kao njeno svjedočenje.
Upravo zato priča o Ibrahimu Nasrallahu nije završena njegovom nagradom. Neustadt je, zapravo, otvorio novo poglavlje čitanja njegovog djela. A za nas je zanimljivo da se jedan od tih puteva već nalazi između poezije i muzike, u „Mary of Gaza“, djelu u kojem Nasrallahova riječ dobija orkestarski glas.
Kada književnost preživi granice, jezike i vrijeme, ona više nije samo zapis onoga što se dogodilo, već postaje način da se ono što je pokušano izbrisati – zapamti.
