Palestinski muzičar i kompozitor kroz drevni Nej povezuje muzičko naslijeđe Palestine, jazz improvizaciju i orkestarsko stvaralaštvo, nastojeći otvoriti novi prostor arapskoj klasičnoj muzici na međunarodnoj sceni.
Vlasiti umjetnički izraz Faris Ishaq gradi na susretu drevne muzičke tradicije i savremenog istraživanja zvuka. U središtu njegovog rada nalazi se nej (nay), tradicionalna flauta od trske čija se historija proteže hiljadama godina i čiji je zvuk duboko ukorijenjen u muzičkim kulturama Bliskog istoka. Ishaq ovom instrumentu otvara nove izražajne mogućnosti, povezujući palestinsko i arapsko muzičko naslijeđe s jazz improvizacijom, ritmičkom energijom i tehnikama koje je sam razvijao. Kako sam kaže, njegova ambicija nije samo približiti nej međunarodnoj publici nego i doprinijeti širem priznanju arapske klasične muzike u savremenom koncertnom i obrazovnom prostoru.
Rođen u Betlehemu, Ishaq je muzičko obrazovanje započeo na Edward Said National Conservatory of Music u Palestini, gdje je studirao klasični trombon. Kasnije je na Berklee College of Music u Bostonu završio program Global Jazz, u kojem je razvijao vlastiti pristup povezivanju arapskih tonskih obrazaca i jazz improvizacije. Za svoj rad na tom području dobio je priznanje Best Student. Pored muzičkog obrazovanja, njegova biografija povezana je i s muzikoterapijom, a interes za različite načine na koje muzika djeluje na čovjeka prati njegovu potragu za novim izražajnim mogućnostima instrumenta.
Ishaq je danas nastanjen u Manchesteru, a njegov profesionalni put obuhvata međunarodne festivale, koncertne dvorane, klupske pozornice i historijske prostore. Nastupao je na London Jazz Festivalu, Panama Jazz Festivalu i Monterey Jazz Festivalu, kao i u londonskoj dvorani Kings Place i Southwark Cathedralu. Njegov rad prepoznat je i kroz britansku Global Talent vizu u kategoriji Exceptional Leader, uz podršku Arts Council
JASAD – tijelo, dah i zvuk
Album “JASAD”, objavljen u julu 2026. godine, predstavlja važnu etapu Ishaqovog istraživanja neja i njegovih mogućnosti. Naziv albuma na arapskom znači „tijelo“, što upućuje na fizičku dimenziju njegovog muziciranja. U ovom solo projektu Ishaq svira nej i okvirni bubanj pričvršćen za nogu, stvarajući istovremeno melodijske i ritmičke slojeve. Bez klasične prateće postave i oslanjanja na elektronske efekte, razvija slojevit zvuk koristeći dah, glas, ritam i proširene izvođačke tehnike.
Nej, izrađen od trske i bez usnika ili mehanizma kakav imaju mnogi savremeni puhački instrumenti, neposredno reaguje na dah i namjeru svirača. Ishaq upravo u toj jednostavnosti pronalazi prostor za eksperimentiranje. Umjesto da instrument ograniči na tradicionalnu melodijsku ulogu, istražuje njegove perkusivne i akustičke mogućnosti, oblikujući muziku u kojoj se zvuk flaute i ritam tijela stapaju u jedinstven izvođački izraz.
U tekstu objavljenom 2. oktobra 2026. godine u listu The National, Ishaq govori o želji da se nej čuje i izvan uobičajene predstave o njegovom melankoličnom karakteru. Njegova muzika otkriva ritmičnu, energičnu stranu instrumenta, oslonjenu na improvizaciju i neposrednu vezu između izvođača, daha i pokreta. Takav pristup istovremeno je umjetničko istraživanje i pokušaj da se promijeni način na koji publika doživljava mogućnosti tradicionalnih instrumenata.
Važan izvor njegove inspiracije jeste tashbib, oblik improviziranog sviranja neja povezan s palestinskim pastirskim naslijeđem. Ishaq ga ne posmatra kao zatvorenu tradiciju koju treba samo sačuvati, nego kao živi muzički jezik sposoban za daljnji razvoj. Njegov odnos prema ovom naslijeđu oblikovalo je i iskustvo dabkea, tradicionalnog palestinskog plesa čiji se ritmički obrasci i energija prepoznaju u njegovom izvođačkom pristupu.
Na albumu JASAD susreću se tradicionalni arapski maqami, palestinski muzički motivi i savremeni jazz. Kompozicije poput „Ard“, „Fragments“ i „My Favourite Things“ pokazuju različite strane tog dijaloga. „Ard“, što znači „zemlja“, upućuje na vezu s prostorom i kulturnim pamćenjem, dok se u „My Favourite Things“ Ishaq oslanja na poznatu melodiju iz mjuzikla The Sound of Music, koju je u jazz historiji obilježio i John Coltrane. Kroz improvizaciju i vlastiti zvučni jezik, poznati muzički materijal dobija drugačiji karakter.
Ishaqov pristup ne svodi se samo na spajanje tradicionalnog instrumenta sa zapadnim jazzom. Arapska muzička tradicija nije tek ukras savremenom izrazu, niti je jazz sredstvo kojim se nej mora prilagoditi očekivanjima međunarodne publike. Njihov susret otvara prostor za ravnopravan dijalog, u kojem oba muzička jezika zadržavaju vlastitu posebnost, a istovremeno proširuju granice onoga što mogu izraziti.
Od solo nastupa do orkestarskog stvaralaštva
Iako JASAD u prvi plan stavlja njegov solo izraz, Ishaqov rad obuhvata i kompoziciju za ansamble i orkestar. Posebno mjesto zauzima A Wildscape, njegov autorski koncert za nej i orkestar, u kojem palestinsku tradicionalnu muziku povezuje sa savremenom klasičnom muzikom i globalnim jazz utjecajima. U ovom djelu nej izlazi iz okvira uobičajene solističke pratnje i postaje ravnopravan nosilac orkestarskog dijaloga.
Kompozicija istražuje mogućnosti instrumenta kroz višeglasne zvučne efekte, perkusivne elemente i tehnike koje je Ishaq razvijao vlastitim eksperimentiranjem. Njegov cilj nije samo pokazati virtuoznost, nego otkriti kako se izraz tradicionalne palestinske muzike može prenijeti u novi kompozicijski kontekst, bez gubitka veze s izvornom tradicijom.
Njegova diskografija prati taj razvoj. Album Tripolarity iz 2019. godine otvorio je prostor susretu neja i jazz kvarteta, dok je Nature Addresses You iz 2021. godine stavio veći naglasak na solistički izraz instrumenta. Projekat Kham, predstavljen kroz istoimeno izdanje i različite saradničke formate, dodatno je proširio njegov interes za akustički dijalog između neja, harfe, glasa i perkusija. Naslanjajuči se na svoje prethodne radove novi album JASAD predstavlja novu etapu tog istraživanja, u kojoj se cjelokupna zvučna struktura oslanja na jednog izvođača.
Vrijedno je napomenuti da je Ishaq sarađivao i sa američkim jazz kontrabasistom Johnom Patituccijem, s kojim je objavio kompoziciju „Supplication“. Učestvovao je i kao snimateljski muzičar na soundtracku videoigre Assassin’s Creed Mirage, projektu koji je nominiran za nagradu BAFTA. Takve saradnje potvrđuju njegovu prisutnost u različitim područjima savremene muzike, od jazza do filmske i orkestarske produkcije.
Tradicija koja se razvija, a ne zatvara u prošlost
Ishaqov umjetnički rad prati i jasno promišljanje o položaju arapske klasične muzike u međunarodnim institucijama. Želi da se ona snažnije zastupa u obrazovnim programima i koncertnom životu, a da se nej prepozna kao instrument čije su mogućnosti mnogo šire od uobičajenih predstava o njegovoj ulozi. Njegova vlastita iskustva pokazuju koliko prostora još postoji za istraživanje, proširujući raspon tonova i načine izvođenja, nastojao je pronaći nove mogućnosti izražavanja, ali bez odricanja od prirodnog karaktera instrumenta.
Takav pristup povezan je i s njegovim odnosom prema kulturnom naslijeđu. Umjesto da tradiciju predstavlja kao nešto što se nalazi pred nestankom i što je potrebno samo zaštititi, Ishaq je želi oživljavati kroz novu muziku, improvizaciju i susrete s drugim kulturama. U njegovom razumijevanju, palestinska muzička baština nije statična zbirka melodija nego živi prostor koji se razvija s ljudima koji je izvode i prenose dalje. U vremenu sve intenzivnije upotrebe digitalnih tehnologija i umjetne inteligencije u muzici, njegov izbor da zvuk gradi dahom, glasom, pokretom i neposrednim kontaktom s instrumentom dobija dodatnu dimenziju. Faris Ishaq ne pokušava drevni nej učiniti savremenim tako što će izbrisati njegovu prošlost. Naprotiv, njegov zvuk dobija novu snagu upravo zato što iz tradicije crpi materijal za eksperiment, improvizaciju i lični izraz. Od Betlehema do međunarodnih jazz festivala, od solo nastupa do orkestarske kompozicije, njegov rad otvara prostor palestinskoj muzičkoj kulturi u savremenom svijetu. U toj vezi između naslijeđa i umjetničke slobode nalazi se suština njegovog stvaralaštva: tradiciju ne sačuvati iza stakla, nego joj omogućiti da nastavi živjeti, mijenjati se i razgovarati sa svijetom.
